مىزنند ، باعث مىشود كه قرينهايى از شيطان ملازمشان گردند كه هيچگاه از ايشان جدا نشوند ، تا در آخر با خود وارد عذاب آخرتشان كنند . پس معناى آيه چنين مىشود : كسى كه از ياد خداى رحمان خود را به كورى بزند ، و به اين مساله به نظر شبكورها بنگرد ، ما شيطانى برايش مىآوريم . و در جاى ديگر تعبير به ارسال كرده مىفرمايد : « ألَمْ تَرَ أَنَّا أَرْسَلْنَا الشَّياطِينَ عَلَى الْكافِرِينَ تَؤُزُّهُمْ أَزًّا » « 1 » و در آيه مورد بحث كلمه « ذكر » را به كلمه « رحمان » اضافه نموده تا اشاره باشد به اينكه ياد خدا خود رحمتى است از خدا . و معناى قرين در جمله * ( « فَهُوَ لَه قَرِينٌ » ) * مصاحبى است كه هرگز از شخص شبكور جدا نمىشود . * ( « وَإِنَّهُمْ لَيَصُدُّونَهُمْ عَنِ السَّبِيلِ وَيَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ مُهْتَدُونَ » ) * ضمير در « انهم » به شياطين و بقيه ضميرهاى جمع به آنهايى كه از ذكر خدا كورند بر مىگردد . و اگر در آيه قبل ضمير آنان را مفرد آورد و فرمود : « كسى كه از ذكر رحمان خود را به كورى زند شيطانى برايش قرار مىدهيم » و در اين آيه ضمير را جمع آورده ، به اعتبار معناى « من يعش » مىباشد ، و كلمه « يصدونهم » از مصدر « صد » است كه به معناى برگرداندن و منصرف كردن است . و منظور از « السبيل » راه خدا است كه عبارت است از دين توحيد كه ذكر ، بشر را به سويش دعوت مىكند . و معناى آيه اين است كه : شيطانها اين گونه افراد را كه از ياد خدا خود را به كورى مىزنند از ذكر منصرف مىكنند ، و آن وقت است كه مىپندارند به سوى حق راه يافته‌اند . و اين پندار غلط - كه وقتى از راه حق منحرف مىشوند گمان مىكنند هدايت يافته‌اند - خود نشانه تقييض قرين است ، يعنى نشانه آن است كه از تحت ولايت خدا در آمده ، و در تحت ولايت شيطان قرار گرفته‌اند ، براى اينكه انسان به طبع اولى خود مفطور بر اين است كه متمايل به حق باشد ، و به حكم فطرتش مىخواهد هر چيزى را كه به وى عرضه مىشود بشناسد ، ولى اگر سخن حقى بر او عرضه شود و او به پيروى هواى نفسش از پذيرفتن آن سرباز زند و همين روش را ادامه دهد ، خداوند مهر بر دلش زده ، چشم دلش را كور مىكند ، و قرينى برايش مقدر مىكند ، آن وقت ديگر با هر حقى كه مواجه شود آن را بر باطل منطبق مىكند ، با

--> ( 1 ) آيا نمىبينى كه شيطانها را به سراغ كافران فرستاديم تا به نوعى تحريكشان كنند . سوره مريم ، آيه 83 .